Τηλεόραση και παιδιά: Απαντήσεις στα συνηθισμένα ερωτήματα των γονέων

Οι περισσότεροι γονείς έχουν ακούσει για έρευνες που αποθαρρύνουν την έκθεση πολύ μικρών παιδιών στην τηλεόραση, αλλά στην πραγματικότητα σχεδόν τα 3/4 των παιδιών εκτίθενται σε τηλεοπτικά προγράμματα πριν καν φτάσουν στην ηλικία των 2 ετών. Οπότε, ποιοι ακριβώς είναι οι κίνδυνοι; Υπάρχουν αποδεκτά τηλεοπτικά προγράμματα ή βίντεο για βρέφη και νήπια;

Συγκεντρώσαμε και σας παρουσιάζουμε τις απαντήσεις στα πιο συνηθισμένα ερωτήματα γονέων σχετικά με το θέμα.

Πόσο διαδεδομένη είναι η τηλεόραση στη ζωή πολύ μικρών παιδιών;

Εξαιρετικά πολύ. Σύμφωνα με τα αποτελέσματα μελέτης που πραγματοποιήθηκε από το Kaiser Family Foundation, όσον αφορά τα παιδιά κάτω των 2 ετών, σχεδόν τα μισά (43%) παρακολουθούν τηλεόραση κάθε μέρα και σχεδόν ένα στα πέντε (18%) βλέπουν βίντεο ή DVD καθημερινά. Συνολικά, 3 στα 4 (74%) παιδιά έχουν παρακολουθήσει τηλεόραση προτού κλείσουν τα 2 έτη. Η συντριπτική πλειονότητα των γονέων (88%) με παιδιά κάτω των 2 ετών που παρακολουθούν τηλεόραση καθημερινά λένε ότι βρίσκονται στο ίδιο δωμάτιο είτε όλες, είτε τις περισσότερες φορές.

Όσον αφορά τα παιδιά ηλικίας κάτω των 6 ετών, περνούν κατά μέσο όρο περίπου δύο ώρες την ημέρα μπροστά σε κάποια οθόνη, τον ίδιο δηλαδή χρόνο που περνούν παίζοντας και τρεις φορές περισσότερο χρόνο από όσο διαθέτουν για να διαβάσουν, είτε μόνα τους, είτε με τους γονείς τους. Σχεδόν 4 στα 5 παιδιά αυτής της ηλικίας (77%) ενεργοποιούν την τηλεόραση μόνα τους, με 6 στα 10 (62%) να χρησιμοποιούν τα ίδια το τηλεχειριστήριο.

Ποιες είναι οι συνέπειες της τηλεόρασης στα βρέφη και τα μικρά παιδιά; Μπορεί να βοηθήσει στην ανάπτυξη των γλωσσικών δεξιοτήτων;

Τις τελευταίες τρεις δεκαετίες, πολλές μελέτες έχουν επικεντρωθεί στην τηλεόραση και τα παιδιά, με έμφαση σε αυτά της προσχολικής ηλικίας. Όμως, τα βρέφη και τα νήπια έχουν λάβει ελάχιστη προσοχή. Αυτό σταδιακά αλλάζει, δεδομένης της μεγάλης ανάπτυξης προγραμμάτων και προϊόντων που απευθύνονται στα πολύ μικρά παιδιά (σ.σ. τα βίντεο για νήπια έχουν εκτιναχθεί τα τελευταία χρόνια), αλλά ακόμη χρειάζεται έρευνα.

Με βάση μια συγκεντρωτική μελέτη από το London Literacy Trust και το Kaiser Family Foundation, υπάρχουν ενδείξεις ότι παιδιά ηλικίας 18 μηνών μπορεί να απαντήσουν στις εικόνες τηλεοπτικών προγραμμάτων με λέξεις, ενώ παιδιά ηλικίας 30 μηνών που παρακολουθούσαν ποιοτικά εκπαιδευτικά προγράμματα είχαν μεγαλύτερο λεξιλόγιο και βελτιωμένη χρήση της γλώσσας. Όμως, συνολικά η παρακολούθηση τηλεόρασης σχετίζεται με μειωμένο λεξιλόγιο, ενώ άλλες μελέτες δείχνουν ότι τα παιδιά ηλικίας κάτω των 22 μηνών μαθαίνουν λέξεις λιγότερο αποτελεσματικά από την τηλεόραση, σε σχέση με την αλληλεπίδραση με άλλους ανθρώπους.

Εξάλλου, εξαιρετικά σημαντικός είναι ο ρόλος που διαδραματίζει ο γονέας, ο οποίος, παρακολουθώντας μαζί με το παιδί, μπορεί να βρει τρόπους αλληλεπίδρασης κατά τη διάρκεια της προβολής και να επωφεληθεί από τις ευκαιρίες μάθησης

Η τηλεόραση αντικαθιστά τις άλλες δραστηριότητες, όπως το παιχνίδι έξω από το σπίτι;

Όχι, τουλάχιστον για παιδιά ηλικίας μεταξύ έξι μηνών και τριών ετών. Ωστόσο, τα παιδιά 4-6 ετών, που βλέπουν περισσότερο τηλεόραση, περνούν κατά μέσο όρο 30 λεπτά λιγότερα ημερησίως παίζοντας έξω και 8 λεπτά λιγότερα διαβάζοντας από τα υπόλοιπα παιδιά. Πάντως, δεν είναι ξεκάθαρο γιατί συμβαίνει αυτό.

Υπάρχoυν διαφορές μεταξύ κοριτσιών και αγοριών;

Διαφορές ως προς τον τρόπο με τον οποίο τα κορίτσια και τα αγόρια χρησιμοποιούν την τηλεόραση συνήθως δεν εμφανίζονται μέχρι τα προσχολικά έτη. Στη συνέχεια, τα αγόρια είναι γνωστό ότι περνούν περισσότερο χρόνο παίζοντας βιντεοπαιχνίδια και ίσως είναι πιο πιθανό να μιμηθούν την επιθετική συμπεριφορά που βλέπουν στην τηλεόραση.

Μπορεί ένα πολύ μικρό παιδί να αντιληφθεί τι πραγματικά δείχνει η τηλεόραση;

Πιθανώς περισσότερο από ό,τι συνειδητοποιούμε. Οι μέχρι τώρα έρευνες δείχνουν ότι:

i. Όταν το τηλεοπτικό περιεχόμενο δεν είναι κατανοητό από τα παιδιά, το προσέχουν λιγότερο. Το ποσοστό χρόνου που τα παιδιά κοιτάζουν την οθόνη αυξάνεται κατά τα προσχολικά έτη.

ii. Τα παιδιά κάτω των 2 ετών διαπιστώθηκε ότι έχουν δημιουργήσει πεποιθήσεις σχετικά με συγκεκριμένες μάρκες που προωθούνται μέσω διαφημίσεων ή της συμπεριφοράς των γονέων.

iii. Τα παιδιά ηλικίας 1 έτους απέφευγαν ένα αντικείμενο, από τη στιγμή που παρακολούθησαν μια ηθοποιό να αντιδρά αρνητικά σε αυτό σε ένα βίντεο, υποδηλώνοντας ότι τα βρέφη μπορούν να εφαρμόσουν συναισθηματικές αντιδράσεις που βλέπουν στην τηλεόραση για να καθορίσουν τη δική τους συμπεριφορά.

Η προβολή τηλεόρασης οδηγεί στην παχυσαρκία;

Μπορεί να υπάρχει μια σύνδεση, αλλά απαιτείται περαιτέρω μελέτη. Το τοπίο των ΜΜΕ είναι γεμάτο από μηνύματα μάρκετινγκ που υπονομεύουν τις υγιεινές επιλογές. Το 2006, το Αμερικανικό Ινστιτούτο Ιατρικής (IOM) δημοσίευσε έκθεση με τίτλο «Μάρκετινγκ τροφίμων στα παιδιά και τη νεολαία: απειλή ή ευκαιρία;», η οποία ζητήθηκε από το Κογκρέσο και υποστηρίχθηκε από τα Αμερικανικά Κέντρα Ελέγχου και Πρόληψης Νοσημάτων. Παρόλο που πολλοί παράγοντες συμβάλλουν στις διατροφικές συνήθειες ενός παιδιού, συμπεριλαμβανομένων των γενετικών παραγόντων και του κοινωνικού του περιβάλλοντος, η έκθεση κατέληξε στο συμπέρασμα ότι οι τρέχουσες πρακτικές εμπορίας τροφίμων και ποτών θέτουν σε κίνδυνο τη μακροχρόνια υγεία των παιδιών.

Επίσης, ο χρόνος που περνάει ένα παιδί βλέποντας τηλεόραση επηρεάζει τα ποσοστά παχυσαρκίας. Σύμφωνα με άλλη μελέτη, η πιθανότητα παχυσαρκίας για παιδιά προσχολικής ηλικίας (1-5 ετών) από οικογένειες με χαμηλό εισόδημα, ανεξαρτήτως φυλής, αυξήθηκε για κάθε ώρα τηλεόρασης ή βίντεο που έβλεπαν. Τα παιδιά που είχαν συσκευές στο υπνοδωμάτιό τους (40%) παρακολούθησαν περισσότερη τηλεόραση και ήταν πιο πιθανό να είναι παχύσαρκα. Στις ίδιες επισημάνσεις καταλήγει και μελέτη του Πανεπιστημίου του Χάρβαρντ.

Μπορεί μια τηλεόραση που παίζει στο βάθος, σε άλλο ή στο ίδιο δωμάτιο που παίζει ένα παιδί, να δημιουργεί πρόβλημα;

Η τηλεόραση στο βάθος μπορεί να επηρεάσει αρνητικά το παιδί. Σύμφωνα με πρόσφατη μελέτη που δημοσιεύθηκε στην επιστημονική έκδοση American Behavioral Scientist, η τηλεόραση είναι ανοικτή κατά μέσο όρο 6 ώρες την ημέρα στα αμερικανικά σπίτια. Ωστόσο, λίγα είναι γνωστά σχετικά με την επίδραση του να μεγαλώνει ένα παιδί σε ένα περιβάλλον όπου η τηλεόραση είναι συνεχώς σε λειτουργία.

Η μελέτη που αφορούσε παιδιά από τη γέννηση έως την ηλικία των 6 ετών, έδειξε ότι το 35% εξ αυτών ζούσε σε ένα σπίτι όπου η τηλεόραση ήταν «πάντα» ή «τις περισσότερες φορές» αναμμένη, ακόμα κι αν κανείς δεν παρακολουθούσε. Ανεξαρτήτως ηλικίας, τα παιδιά από νοικοκυριά που γινόταν κατάχρηση της τηλεόρασης, διάβαζαν λιγότερο. Επιπλέον, τα παιδιά που ήταν εκτεθειμένα σε συνεχή χρήση της τηλεόρασης είχαν μικρότερες πιθανότητες να μπορέσουν να διαβάσουν έναντι των υπολοίπων παιδιών. Άλλες έρευνες έχουν δείξει ότι τα διαστήματα παιχνιδιού και προσοχής των παιδιών ηλικίας ενός, δύο και τριών ετών είναι μικρότερης διάρκειας υπό την παρουσία μίας τηλεόρασης που λειτουργεί, όπως λιγότερο συχνές είναι και οι κρίσιμες αλληλεπιδράσεις γονέα-παιδιού.

Μπορούν οι γονικοί κανόνες να επηρεάσουν το χρόνο που περνάει ένα παιδί μπροστά στην οθόνη της τηλεόρασης;

Ναι, αν και δεν είναι όλοι οι κανόνες ίδιοι. Πρόσφατη μελέτη έδειξε ότι ορισμένοι γονείς έχουν κανόνες σχετικά με τα προγράμματα (ποιες εκπομπές επιτρέπεται να παρακολουθούν τα παιδιά) και μερικοί έχουν κανόνες σχετικά με το χρόνο (πόσο χρόνο μπορεί να είναι σε λειτουργία η τηλεόραση). Οι γονείς που είχαν κανόνες χρόνου ανέφεραν ότι τα παιδιά τους πέρναγαν λιγότερο χρόνο παρακολουθώντας τηλεόραση, ενώ οι γονείς με κανόνες για το πρόγραμμα ανέφεραν ότι τα παιδιά τους παρακολουθούσαν περισσότερη τηλεόραση. Οι τελευταίοι είχαν περισσότερες πιθανότητες να έχουν θετική στάση απέναντι στην τηλεόραση και ήταν πιθανότερο να είναι παρόντες όταν τα παιδιά τους παρακολουθούν κάποιο πρόγραμμα.

Πηγές: