Μύθοι και πραγματικότητα για τις σεξουαλικές εξερευνήσεις των παιδιών στο Διαδίκτυο

Για την «ψηφιακή γενιά», που ήδη από τα 10 της έχει υπολογιστή στο δωμάτιό της -αφού η λεγόμενη «κουλτούρα δωματίου» πλέον ισχύει και στην ελληνική πραγματικότητα-, η χρήση του Διαδικτύου είναι ιδιωτική δραστηριότητα και η γονική διαμεσολάβηση έχει να αντιμετωπίσει μεγαλύτερες προκλήσεις. Μία από αυτές είναι η πρόσβαση των παιδιών σε σεξουαλικό υλικό, που ωστόσο δεν φαίνεται να αποτελεί από τις κύριες διαδικτυακές δραστηριότητές τους, τόσο σε μικρότερες όσο και σε εφηβικές ηλικίες.

Η πλειονότητα των παιδιών ηλικίας 9-16 ετών δεν έχει έρθει σκόπιμα αντιμέτωπη με άσεμνο περιεχόμενο στο Διαδίκτυο και δεν χρησιμοποιεί τον κυβερνοχώρο ως κύρια πηγή πληροφόρησης για σεξουαλικά θέματα, όπως συμπεραίνει η μεγαλύτερη έρευνα που διεξήχθη στην Ε.Ε. και αναλύθηκε από το London School of Economics, με τη συμμετοχή δεκάδων χιλιάδων παιδιών ηλικίας 9-16 ετών σε 26 χώρες. Η αναζήτηση σεξουαλικού υλικού ξεκινά στην ηλικιακή ομάδα των 11 – 13 ετών, όταν τα παιδιά προετοιμάζονται για την είσοδό τους στην εφηβεία, αν και σε αυτές τις ηλικίες είναι πολύ μικρό το ποσοστό των παιδιών που θα ψάξουν για ενημέρωση στο Διαδίκτυο. Όπως είναι φυσικό, όσο η εφηβεία προχωρά, τόσο μεγαλώνει και το ενδιαφέρον, για να κορυφωθεί στους εφήβους 17-18 ετών, που αναζητούν πολύ πιο συχνά πληροφορίες γύρω από το σεξ στο Διαδίκτυο και επιλέγουν να δουν πιο σκληρές σεξουαλικές εικόνες, τις οποίες μάλιστα συχνά ανταλλάσσουν και μεταξύ τους, χωρίς πάντως να έχουν στόχο να ενοχλήσουν τους συνομήλικους τους.

Είναι πολύ ενδιαφέρον, ωστόσο, πως αν και οι περισσότεροι γονείς πιστεύουν πως η κύρια πηγή σεξουαλικού υλικού είναι το Διαδίκτυο, τα παιδιά, και ειδικά εκείνα των μικρότερων ηλικιών, δηλώνουν ότι σχετική πληροφόρηση με μεγαλύτερη ένταση έχουν από την τηλεόραση.

Κορίτσια vs Αγοριών

Τα αγόρια όλων των ηλικιών εκδηλώνουν μεγαλύτερο ενδιαφέρον για το… αντικείμενο, όταν τα κορίτσια στη συντριπτική τους πλειονότητα δεν φαίνεται να εξερευνούν τη σεξουαλικότητά τους μέσω Διαδικτύου. Σύμφωνα μάλιστα με έρευνα του Εθνικού Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών σε παιδιά 11-18 ετών, χαώδης διαφορά εμφανίζεται στις ηλικίες των 15-18 ετών, εκεί όπου 1 στα 10 κορίτσια δηλώνει πως επισκέφθηκε σκόπιμα ιστοσελίδες σεξουαλικού περιεχομένου, όταν η αναλογία στα αγόρια είναι 6 στα 10. Κάτι που εξηγείται από την τάση των αγοριών να αποκτήσουν πρόσβαση στην «ενήλικη γνώση» και να πειραματιστούν με τη σεξουαλική τους ταυτότητα. Χαρακτηριστικό είναι, επίσης, πως τα κορίτσια μικρότερων ηλικιών μπερδεύουν το πορνογραφικό με το σεξουαλικό υλικό.

Ο ρόλος των γονέων

Η παρακολούθηση και η ενημέρωση είναι τα βασικά όπλα των γονιών, που συχνά αυταπατώνται πως το παιδί θα τους κάνει κοινωνούς σε περίπτωση που κάποιος ή κάτι το ενοχλήσει στο Διαδίκτυο. Ωστόσο, σχεδόν τα μισά παιδιά δεν αποκαλύπτουν στον γονέα την ιντερνετική τους δράση, γιατί φοβούνται πως η παρέμβασή του θα έχει ως αποτέλεσμα τον περιορισμό της ελευθερίας τους στο Διαδίκτυο και την παραβίαση της ιδιωτικότητάς τους.

Γι αυτό είναι σημαντικό οι γονείς να εξηγούν πως δεν έχουν σκοπό να «τιμωρήσουν» τα παιδιά για την ιντερνετική τους δράση, αλλά να τα συμβουλέψουν και να τα κατευθύνουν. Οι ψυχολόγοι, από την άλλη, τονίζουν πως είναι ζωτικής σημασίας να εξηγήσουμε από νωρίς στα παιδιά μας τι σημαίνει «σεξουαλικό περιεχόμενο», ούτως ώστε να δώσουμε μια σαφή εικόνα για την έννοια του σεξ, της σεξουαλικότητας, των σχέσεων και του πορνογραφικού υλικού.

Η συντριπτική πλειονότητα των παιδιών έχει εκπαιδευτεί σωστά από τους γονείς για τους βασικούς κανόνες ασφαλείας, γεγονός εξαιρετικά θετικό και αισιόδοξο για την πορεία τους ως «ψηφιακοί πολίτες» στο μέλλον. Σπανιότατα δίνουν προσωπικές πληροφορίες, δεν απαντούν στα άμεσα μηνύματα και μέχρι την ηλικία των 13 ετών έχουν ελάχιστο χρόνο μοναχικής πλοήγησης. Ενδιαφέρουσα παράμετρος και μεγάλο «χέρι βοηθείας» για τους γονείς είναι και το εξής: τα παιδιά απευθύνονται για συμβουλές σχετικά με σεξουαλικό περιεχόμενο που τα έχει ενοχλήσει σε άλλους συγγενείς, κατηγορία που εμφανίζεται τόσο σημαντική, όσοι οι συνομήλικοι. Θετικό ρόλο γενικώς παίζουν και οι φίλοι, αφού τα παιδιά συχνά βοηθούνται από συνομήλικούς τους στο χειρισμό ενοχλητικών καταστάσεων.

Οι κίνδυνοι

Παιδιά και έφηβοι δεν αντιμετωπίζουν απαραίτητα τους κινδύνους ως κάτι επιβλαβές ή έστω ως κάτι που προκαλεί αναστάτωση και αυτό μπορεί να αποτελέσει ένα πεδίο προβληματισμού για γονείς, εκπαιδευτικούς, επιστήμονες κ.ά. Είναι χαρακτηριστικό το γεγονός ότι ακόμη και η επαφή με πορνογραφικό υλικό είναι εμπειρία που έχει βιώσει 1 στα 8 παιδιά 9-16 ετών, αλλά αναγνωρίζεται ως επιβλαβής μονάχα από ένα απειροελάχιστο ποσοστό τους. Τα περισσότερα, μάλιστα, ομολογούν πως δεν ενημέρωσαν καν τους γονείς τους.

Θετικός παράγοντας είναι πως οι συναντήσεις με άγνωστους «φίλους» από το Διαδίκτυο δεν συνηθίζονται ούτε στις μεγαλύτερες ηλικίες.

Ένα νέο είδος «κινδύνου», ωστόσο, καταγράφεται στη σημερινή πραγματικότητα. Πρόκειται για την ανταλλαγή ερωτικού και σεξουαλικού υλικού και μηνυμάτων, το λεγόμενο sexting, που συχνά εκλαμβάνεται ως δραστηριότητα φλερτ και όχι ως πράξη ριψοκίνδυνη ή προσβλητική. Κάτι που επίσης δείχνει πως τα παιδιά σε γενικές γραμμές δυσκολεύονται να αναγνωρίσουν τους κινδύνους. Στη χώρα μας, ένα 2% λέει ότι έχει κάνει sexting, ενώ ένα 11% ότι το έχει υποστεί.

Social Media

Τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης έχουν τον πρώτο λόγο στη προσέγγιση και το φλερτ, αλλά συμμετέχουν και στην σεξουαλική διερεύνηση, κυρίως μέσω ανταλλαγής σεξουαλικών μηνυμάτων, αν και σε λιγότερες περιπτώσεις με την χρήση κάμερας. Η «αναζήτηση του καναπέ», ωστόσο, στερεί τους εφήβους από την πραγματική εμπειρία του φλερτ, την συναισθηματική δια ζώσης επικοινωνία και το σεξ, στερώντας τους έτσι και την ευκαιρία διαμόρφωσης ισχυρής σεξουαλικής ταυτότητας και ρόλου.

Πηγές:

Final Report (2011). EU Kids Online II Deliverable 8.3 for the EC Safer Internet Programme

http://www.lse.ac.uk/media@lse/research/EUKidsOnline/ParticipatingCountries/PDFs/EL-Greek-Kids-Online.pdf

http://www.lse.ac.uk/media@lse/research/EUKidsOnline/EU%20Kids%20Online%20reports.aspx