Τι κάνουν οι έφηβοι στο Internet;

Η σχέση των εφήβων με το Διαδίκτυο είναι πλέον σχέση ζωής. Τα παιδιά θα αφήσουν το διάβασμα και θα διαταράξουν τον ύπνο τους, για να τσεκάρουν τους λογαριασμούς τους στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης. Θα αγνοήσουν τη διαπροσωπική επικοινωνία, για να ασχοληθούν με την ψηφιακή. Θα αφήσουν ακόμη και την παρέα τους μένοντας σπίτι, προκειμένου να περάσουν χρόνο στα social media. Και θα επιμείνουν, όσο μπορούν, στην αρχή του «ό,τι γίνεται στο Διαδίκτυο, μένει στο Διαδίκτυο».

Αυτά είναι μερικά από τα πολύ ενδιαφέροντα συμπεράσματα της μεγάλης έρευνας του μη κερδοσκοπικού οργανισμού Common Sense Media με τίτλο «Social media και κοινωνική ζωή: Οι έφηβοι αποκαλύπτουν τις εμπειρίες τους». Σύμφωνα με την έρευνα, τα δύο τρίτα των παιδιών δηλώνουν πως συχνά ή αρκετές φορές έχουν έρθει αντιμέτωπα με ρατσιστικό, σεξιστικό ή ομοφοβικό περιεχόμενο στο Διαδίκτυο, ακόμη και με μηνύματα θρησκευτικού μίσους. Παραδέχονται δε, σε ποσοστό 50%, πως αν οι γονείς τους μάθαιναν τις διαδικτυακές τους δραστηριότητες, θα ήταν... πολύ ανήσυχοι.

Σε αντίθεση με όλα τα παραπάνω, πολλά από τα συμπεράσματα των ερευνητών είναι περισσότερο ανακουφιστικά για τους γονείς, παρά ανησυχητικά. Οι εμπειρίες των παιδιών από τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης αποδεικνύονται περισσότερο όμορφες απ’ ό,τι σκοτεινές και τα συναισθήματα που αποκομίζουν είναι συχνότερα θετικά παρά αρνητικά. Επιπλέον, οι έφηβοι της εποχής μας φαίνεται να έχουν μεγαλύτερη επίγνωση του τι σημαίνει Διαδίκτυο και social media από ό,τι οι ενήλικες πιστεύουν, αλλά και από την επίγνωση που τα παιδιά της ηλικίας τους είχαν πριν από λίγα χρόνια.

Το σίγουρο είναι ότι το εφηβάκι σας μπαίνει στο Internet για να επικοινωνήσει. Επεκτείνει την κοινωνική του ζωή, εκφράζει τις σκέψεις του, αναπτύσσει τις κοινωνικές του δεξιότητες και συχνά προσπαθεί να επιδείξει κάποιο ταλέντο του. Χαρακτηριστικά, σχεδόν ένας στους τρεις εφήβους δηλώνει ότι τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης έχουν «εξαιρετικά σημαντικό» ή «πάρα πολύ σημαντικό» ρόλο στην προσπάθειά του να εκφραστεί δημιουργικά, επικοινωνώντας το έργο που παράγει, είτε αυτό είναι ένας ζωγραφικός πίνακας, είτε μια κατασκευή που έφτιαξε με τα χέρια του.

Τα βασικά συμπεράσματα

Τα πέντε βασικά συμπεράσματα της μεγάλης έρευνας του Common Sense μπορούν να βοηθήσουν τους γονείς να κατανοήσουν περισσότερα για την ποιοτική και ποσοτική χρήση των social media από τα παιδιά, αλλά και να αναγνωρίσουν κινδύνους και οφέλη.

1. Οι αλλαγές των τελευταίων ετών είναι σαρωτικές

Πρόκειται για τη δεύτερη μεγάλη έρευνα του οργανισμού, σχετικά με την εφηβική χρήση του Διαδικτύου. Πέρα από την καταγραφή των τάσεων και των δεδομένων, η σύγκριση των δύο ερευνών οδηγεί σε χρήσιμα συμπεράσματα για τις αλλαγές που σημειώθηκαν με την πάροδο του χρόνου.

Η πρώτη έρευνα, με τη συμμετοχή 1.000 παιδιών ηλικίας 13 έως 17 ετών, είχε διεξαχθεί το 2012, επί παντοδυναμίας του Facebook, όταν το ότι οι μισοί έφηβοι έμπαιναν στα social media κάθε μέρα είχε θεωρηθεί συγκλονιστικό. Στη νέα έρευνα (2018) συμμετείχαν 1.141 παιδιά 13 έως 17 ετών, με τη σύγκριση να αποκαλύπτει τεράστιες ποιοτικές και ποσοτικές αλλαγές:

  • Το 2012 το Facebook ήταν ο απόλυτος κυρίαρχος, με το 68% των εφήβων να δηλώνει ότι είναι το βασικό τους μέσο κοινωνικής δικτύωσης. Σήμερα το αντίστοιχο ποσοστό είναι μόλις 15%. Το 41% απαντά ότι το αγαπημένο του μέσο είναι το Snapchat, ενώ τουλάχιστον 2 στους 10 υποδεικνύουν το Instagram. Μάλιστα, τα παιδιά θεωρούν το Facebook ως μέσο επικοινωνίας των γονιών τους ή ακόμη και των παππούδων τους!
  • Στην πρώτη έρευνα, smartphone κατείχαν 4 στους 10 εφήβους, σήμερα 9 στους 10. Η χρήση «έξυπνων» συσκευών είναι αυξημένη και στις ηλικίες των 13 έως 14 ετών, με το 84% να έχει κινητό τηλέφωνο και το 93% smartphone ή τάμπλετ ή και τα δύο.
  • Το 2012 μόλις το 34% των εφήβων έμπαινε στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης πάνω από μία φορά την ημέρα. Τώρα πλέον το ποσοστό είναι διπλάσιο (70%), ενώ 16% των παιδιών δηλώνει ότι είναι διαρκώς συνδεδεμένο και 22% ότι τσεκάρει τους λογαριασμούς του αρκετές φορές την ώρα.
  • Στην πρώτη έρευνα οι μισοί έφηβοι δήλωναν πως προτιμούσαν τη διαπροσωπική επαφή με τους φίλους, όταν στη δεύτερη την ίδια απάντηση έδωσε μόλις το ένα τρίτο των εφήβων.
  • Παρά την τεράστια αύξηση στην χρήση των social media, τα ποσοστά που δηλώνουν αρνητική εμπειρία δεν αυξήθηκαν. Σε μερικές, μάλιστα, περιπτώσεις μειώθηκαν. Τα παιδιά που δηλώνουν ότι έχουν υποστεί διαδικτυακό εκφοβισμό είναι λιγότερα στη νέα έρευνα, ενώ λιγότερα είναι και τα παιδιά που δηλώνουν ότι η επικοινωνία μέσα από τα social media τους προκαλεί αρνητικά συναισθήματα.

2. Τα social media μπορούν να επηρεάσουν αρνητικά τα ευαίσθητα παιδιά

Το μεγαλύτερο ποσοστό των παιδιών νιώθει ότι τα ιντερνετικά κοινωνικά δίκτυα δεν μπορούν να επηρεάσουν τα συναισθήματά τους, ενώ η γενική αίσθηση των εφήβων από τη χρήση τους είναι θετική. Για παράδειγμα, όσοι δηλώνουν πως αισθάνονται λιγότερη μοναξιά μέσα από αυτήν την επικοινωνία είναι πολύ περισσότεροι από εκείνους που δηλώνουν ότι αισθάνονται πιο μόνοι (25% έναντι 3%). Το ίδιο θετικά φαίνεται να επιδρά η επικοινωνία μέσα από τα social media και σε θέματα αυτοεκτίμησης ή διάθεσης (18% δηλώνει πως ανεβαίνει η αυτοπεποίθησή του, έναντι του 4% που δηλώνει το αντίθετο).

Η ποιοτική επιρροή των μέσων κοινωνικής δικτύωσης, ωστόσο, αλλάζει ριζικά αν εξετασθούν οι απαντήσεις που έδωσε στα ίδια ερωτήματα η ομάδα των εφήβων με χαμηλότερο δείκτη κοινωνικής και συναισθηματικής ευεξίας (social-emotional well being). Στα πιο ευαίσθητα παιδιά, που δεν αισθάνονται ευτυχισμένα, έχουν άγχος, νιώθουν κατάθλιψη, έχουν χαμηλή αυτοεκτίμηση και θεωρούν ότι δεν έχουν καλή σχέση με τους γονείς τους, η επιρροή των social media μπορεί να είναι καταστροφική, διαταράσσοντας την ψυχική τους υγεία. Είναι η ομάδα των παιδιών που πιστεύουν πως το Instagram ή το Snapchat έχει τεράστιο ρόλο στη ζωή τους, που βιώνουν μια σειρά αρνητικών συναισθημάτων όταν δεν έχουν like στις δημοσιεύσεις τους, που αισθάνονται απομονωμένα όταν βλέπουν ομαδικές φωτογραφίες από τις οποίες απουσιάζουν, που κάνουν post με μόνο κριτήριο να προσελκύσουν την προσοχή. Και, παράλληλα, είναι η ομάδα που δηλώνει ότι έχει δεχτεί ψηφιακό bulling σε ποσοστό 35%, όταν στην ομάδα των παιδιών με υψηλό δείκτη κοινωνικής και συναισθηματικής ευεξίας το αντίστοιχο ποσοστό δεν ξεπερνά το 5%.

Πάντως, τα ποσοτικά στοιχεία της επίδρασης των social media στον ψυχισμό των παιδιών είναι θετικά και για αυτή την ευαίσθητη ομάδα, γεγονός που εξέπληξε και τους αναλυτές. Είναι χαρακτηριστικό ότι το 29% των εφήβων της ίδιας ομάδας δήλωσε ότι η χρήση των δικτύων τα κάνει να αισθάνονται λιγότερο καταθλιπτικά σε σχέση με το 11% που απάντησε το αντίθετο, ενώ αντίστοιχα 4 στους 10 νιώθουν λιγότερη μοναξιά με τη χρήση των social media, όταν στον αντίποδα το ποσοστό που αισθάνεται πιο έντονη τη μοναξιά είναι 13%.

3. Τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης επιτίθενται στην διαπροσωπική επαφή

Η ψηφιακή επικοινωνία για τους εφήβους είναι η κυρίαρχη επικοινωνία. Δεν είναι μόνο το γεγονός ότι μόλις ένας στους τρεις δηλώνει πως προτιμά τη διαπροσωπική επαφή από την επικοινωνία μέσα από τα social media. Είναι και πως όταν βρίσκονται με φίλους ή με την οικογένεια «χάνονται» στο προφίλ τους (52%), αντί να έχουν την προσοχή τους στα άτομα γύρω τους. Αλλά και πως πάνω από τους 4 στους 10 παραδέχονται πως τα ψηφιακά κοινωνικά δίκτυα τους κλέβουν χρόνο από αυτόν που θα μπορούσαν να μοιράζονται με φίλους.

4. Τα παιδιά δεν είναι ανυποψίαστα

Το εντυπωσιακό είναι πως οι νέοι έχουν επίγνωση του τι συμβαίνει. Τα τρία τέταρτα, εξάλλου, απάντησαν πως οι εταιρίες που δραστηριοποιούνται στο ψηφιακό περιβάλλον δημιουργούν τα προϊόντα τους ώστε οι χρήστες να παρακινούνται να περνούν περισσότερο χρόνο στις «έξυπνες» συσκευές τους. Περισσότεροι από δύο στους τρεις συμφωνούν με τη φράση «Τα social media έχουν αρνητική επιρροή σε πολλά άτομα της ηλικίας μου»! Οι μισοί παραδέχονται πως τα social media τους αποσπούν από το διάβασμα και ότι εκνευρίζονται όταν κάποιος ασχολείται με το κινητό του, αντί να δίνει αμέριστη προσοχή στην παρέα. Ομολογούν ότι διαταράσσεται μέχρι και ο ύπνος τους (29%), αφού ξυπνούν για να απαντήσουν σε μηνύματα ή να τσεκάρουν μια δημοσίευση, και κατηγορούν τους γονείς τους (33%) για τον χρόνο που εκείνοι ξοδεύουν στα social media.

Στο θέμα του διαδικτυακού εκφοβισμού, παρατηρείται πως πλέον τα ίδια τα παιδιά είναι ενημερωμένα για το τι συμβαίνει και μάλιστα προσπαθούν να βοηθήσουν φίλους τους, που έχουν αντιμετωπίσει το πρόβλημα, είτε συζητώντας μαζί τους, είτε αναφέροντας το ζήτημα σε κάποιον ενήλικα ή σε γραμμή υποστήριξης.

5. Γίνονται προσπάθειες για αυτοέλεγχο

Οι αναλυτές παρατηρούν μια νέα τάση των παιδιών να ελέγξουν τα ίδια τον χρόνο που περνούν στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης. Είναι χαρακτηριστικό ότι ένα μεγάλο ποσοστό των εφήβων δηλώνει πως κλείνει πλέον το κινητό όταν έρχεται η ώρα του ύπνου (56%), όταν τρώει με την οικογένεια (42%) ή όταν μελετά στο σπίτι (31%). Από την άλλη, ο δρόμος είναι ακόμη μακρύς, αφού ένας σημαντικός αριθμός των παιδιών διατηρεί ανοιχτό το κινητό και στις τρεις περιπτώσεις.

Πηγή:

https://www.commonsensemedia.org/research/social-media-social-life-2018